Կարգերով պահոցներ՝ մտքեր

իսկական ձմեռը

հեյ,

դե էս տարի ոնց որ ավելի ձյունոտ ձմեռա Հայաստանի համար, կամ Երևանի, բայց դե ես էլ ոչ մի տեսակ ձյունից երևի չեմ զարմանա։

ես ծնվել ու տասնվեց տարի ապրել եմ մի գյուղում, որտեղ գրեթե մեկ մետր, հաճախ ավել բարձրությամբ ձյուն էր գալիս։ քանի որ գյուղում սեփական տներ են, պատուհանները ցածր, լինում էին ձմռան առավոտներ, երբ դուրսը գրեթե չէր երևում, որովհետև պատուհանը ձյունով էր պատված։

բախտս բերել էր, տան փոքրն էի, ոչ միայն տարիքով, այլ նաև չափսերով։ ես երբեք չեմ մասնակցել ձյուն մաքրելու աշխատանքներին։ բայց ծնողներս բահով ճանապարհ էին բացում առավոտյան՝ ձյունը աջ ու ձախ էին լցնում, խրամատ փորելու նման, որպեսզի կարողանային գնալ կենդանիներին կերակրելու ու որ մենք էլ կարողանայինք դասի գնալ։

եթե բախտներս բերում էր, գյուղի ճանապարհները մաքրող մեքենայի տերը՝ Նորիկ ձյաձան, առավոտյան շուտ մաքրում էր գյուղի գլխավոր ճանապարհները։ իսկ եթե չէ, ապա շատ խնդալու, բայց հիշում եմ, թե ոնց էինք կատվի նման ուրիշների ոտնահետքերով գնում դասի։ (եթե չեք նկատել, ասեմ, որ կատուն, երբ անցնում է ձյան վրայով, հաջորդ անգամ նույն ոտնահետքերով է գնում, շատ եմ նկատել)։

մի օր դուրս եկա դպրոցի բակից ու տեսա, որ մայրս իր գործընկերներից մեկի հետ վերդառանում է տուն։ դե դպրոցից տուն ոտքով էինք իհարկե գնում, տենց մի հինգ րոպեի ճանապարհա երևի, լավ, 10։ բայց փոքր ժամանակ մի կես ժամ պետք էր էդ ճանապարհը անցնելու համար։ դե ուրախացա, որ աչքիս մամայիս հետ եմ տուն գնալու։ բայց դե ձյունը էնքան շատ էր ու բարձր, որ չէի երևում, ու կանչում էի, ու մամաս չէր տեսնում ու լսում իօնձ։ էն վատ երազների նման։

հա, առաջին երեք դասարաններում ձյունը ինձանից էլ բոյով էր։

երբ Նորիկ ձյաձան բացում էր ճանապարհները, ձնե փոքրիկ սարեր էին առաջանում։ էդ մեր ամենասիրած մասն էր։ ինչ-որ բաներ էինք թաքցում էդ սարերի մեջ, թիմերի բաժանվում, թե ով ավելի շուտ կգտնի։

զարմանում եմ՝ ոնց չէինք մրսում։ հիմա մի վայրկյան չեմ կարող դրսում մնալ։ դե տաք էինք հագնվում, միայն աչքերներս էր երևում, բայց ինչքան էինք մնում դրսում, ինչքան էինք խաղում, մի քանի հատ ձնեմարդ պատրաստում, էդ սարերի վրա խաղում, թիթեռ նկարում։ տանիքներից կախված սառույցներն էլ ուտում էինք։

ձմեռը երբեք էլ չեմ սիրել։ ցուրտը տանել չեմ կարողանում։ բայց էդ քիթն ու թշերը կարմրած, ձեռքերը «հո»-ով տաքացնող երեխու համար ուրախանում եմ, որ տենց իսկական ձմեռներ ա տեսել։

հոգ տար քո մասին

լեզուն

հեյ,

իմ ամենամեծ վախերից մեկնա շատ խոսող տաքսու վարորդը։ էդ պատճառով էլ բավարարվում եմ պարզապես «բարև ձեզ»-ով։ Անդրանիկը սովորաբար հարցնումա՝ ոնց եք։ Չգիտեմ՝ իրեն իրոք հետաքրքիրա, թե իրեն տեղափոխող մարդը լավ լինի, թե սովորությունա։ սովորաբար ասում են՝ լավ, դուք ոնց եք ու տենց։ էս անգամ միքիչ տարբեր էր։ վարորդը ասաց՝ կսկծու, փառք աստծո։

քանի որ տատս էլ էր նույն արտահայտությունը անում, մտածեցի, որ վարորդը սյունեցի է։ ու դե հարցրի։ ասաց՝ չէ, ես Երևանի Կիլիկիա թաղամասից եմ։ դե օկ, հետո էլ ասաց, որ իր տատիկն էլ Արևմտյան Հայաստանից է։ ու ես մտածում եմ՝ ես գիտեի՝ էդ արտահայտությունը բարբառային է։

ու դե որոնում եմ։ պարզվեց՝ դարձվածքա։ ըստ Մալխասեանցի բացատրական բառարանի նշանակումա՝ սրտի կսկծից՝ փառք աստծու ասելըսրտի կսկիծը կամդժգոհութիւնը թաքցնելարտաքուստ գոհունակութիւն ցոյց տալով։ Ինձ շատ դուր եկավ բերված օրինակը, մի տեսակ ոնց որ ինտրովերտի օրագրից լինի՝
—Բոլորին հրաւիրել էին բացի քեզանից.
―Ես էլ գնացողը չէի.
―Ի հարկէ, կսկծու-փառք աստծու։

սիրուն ա հայոց լեզուն, երբ գործածվումա։ հատկապես բարբառները։

հոգ տար քո մասին

շնորհակալ

հեյ,

երեկ Սոնան ինձ ցույց տվեց never too small (երբեք էլ շատ փոքր չի) յութուբյան ալիքը, որտեղ մարդիկ իրենց հնարամտության շնորհիվ շատ հարմար տեղավորվում են փոքր տնակներում։ Հայաստանում 40 քառակուսի մետրը համարվումա փոքր, իսկ դրսում շատ նորմալա, որ եթե ունես գումար 20 քառակուսի մետրի համար, գնում ես դա ու արդեն ֆանտազիայի հարցա՝ ոնց կարող ես էնպես կահավորել տունդ, գծել դիզայնը, որ փոքր չթվա։

եթե հետաքրքիրա, ուղղակի նայեք հոլովակները։ ես ուրիշ թեմայից եմ խոսելու։

պարզապես էդ թեման՝ փոքրի ու քչի մեջ սիրուն ու հարմար տեղավորվելու, շատ համընկավ իմ երեկվա գաղափարախոսության հետ՝ շնորհակալ լինել վատի համար էլ։

իսկապես, բարդա ու նույնիսկ աննորմալ կլինի, եթե տխուր իրավիճակում միանգամից ընդունես ու հասկանաս դրա կարևորությունը ու էդքան ծանր չտանես կյանքի դժվարությունները, բայց ռետրոսպեկտիվ երբ նայում ես, ամեն բարդ իրավիճակին, ամեն «դժբախտությանը» հետևել ա մի դրական, որի մասին նույնիսկ մտածել չէիր կարող։

ի վերջո, շատ հաճախ հենց բացասականնա մեզ առաջ մղում։ գոնե փոխելու իմաստով։ ցանկացած սուպերհերոսային ֆիլմում կա մի գլխավոր վիլլան՝ չարագործ, օրինակ՝ Գրին Գոբլինը Սարդ Մարդու համար, Մանդարինը Երկաթե Մարդու համար, Կարմիր Գանգը Կապիտան Ամերիկայի համար, Աբոմինացիան Հալկի համար։ Ու մեր սուպերհերոսների ուժն ու կարողությունը չէր զգացվի, չէինք տեսնի, գրեթե անիմաստ կլիներ, եթե չցուցադրվեր էս պայքարում։ հիմա, եթե կյանքը չտա քեզ դժվարություններ, որտեղից կարող ես իմանալ՝ ինչքան կոփված ես, ինչի ես պատրաստ։

իմ ամենասիրած մասն էնա, որ էդ դժվարությունը հաղթահարելուց հետո մի ուրիշ որակներ ես բացահայտում, ավելի լավ ես ճանաչում քեզ ու մի տեսակ ավելի ամուր ես կպնում հողին։ էս վերջերս ամեն «վատ» օրվան (վատ օր չկա, կան վատ րոպեներ) հաջորդումա մի շատ սիրուն, շատ նոր ու անսպասելի դեպք, որը ես ընկալում եմ որպես պարգև՝ նախորդ բացասականը հաղթահարելու համար։

դե պատկերացրու էդ ինձ ինչքան ուժա տալիս, որ մտածում եմ՝ էս դժվարը անցնի, ինչքան լավա լինելու։

իհարկե, ես ռոբոտ չեմ, չէի էլ ուզենա լինել, էդ պահին ջղայնանում եմ, տրամադրությունս ընկնումա, ապրում եմ բոլոր մարդկային հույզերը, որ քիչ-քիչ սկսել եմ սովորել ու նկատել, բայց վերևում նշածս հենց հիշում եմ, միքիչ ավելի թեթևա, միքիչ ավելի հեշտա անցնել էն, ինչ էդ պահին անհնարա թվում։

ոնց փոքր տարածք ունենալը էդ մարդկանց տալիսա կրեատիվ՝ հարմարվել ու շատ սիրուն, շատ հաճախ նույնիսկ մեծ ու ընդարձակ տներից էլ ճաշակով, նույն ձև կյանքի ցանկցած մարտահրավեր մեզ ավելի կրեատիվ ու ճկունա դարձնում, ավելի կոփված, ավելի շնորհակալ։

հոգ տար քո մասին

ուղեղը

Հեյ,

միգուցե շատ հիմար թվամ, բայց անկեղծ ասեմ՝ ուղեղը ամենաչսիրածս օրգաննա: չեք էլ պատկերացնում՝ ինչքանա մեզ նեղացնում ու կոտրում, ինչքանա մեզ խաբում ու ստիպում խաբել՝ ինքներս մեզ, աշխարհին:

հենց մի բան դուրը չի գալիս, ուրեմն չի եղել: կարա քեզ նենց համոզի, որ էն, ինչ որ ուզում էիր ու պատմում ես հիմա, այո եղելա քո հետ: կարա նաև ուզի էն, ինչ հեչ իրական չի, չկա:

կարա քեզ մի վայրկյանի մեջ դարձնի ամենակարող ու հետո համոզի քեզ, որ մի բաժակ ջուր խմելը աշխարհի ամենադժվար գործնա:

կարա քեզ ասի՝ դու ոչինչ ես ու նաև համոզի, որ ամենալավն ես ու դարձնի նարցիս:

տպավորությունա՝ թե ինքնա մեր մտածող օրգանը, բայց ես շատ հեռացած եմ իրանից, շատ սեպարացված եմ ու հեչ էլ չեմ համարում իրեն մտածող օրգան:

գիտեմ, որ անկապ դուրս եմ տալիս, բայց դե պիտի արդրացնեմ բլոգիս խորագիրը, թե չէ:

ուժեղ եմ համարում էն մարդուն, որ կարողանումա կառավարել սեփական ուղեղին, որ թույլ չի տալիս ազդել իր վրա, որ մշտական վերահսկողություն ունի մտքերի վրա: գիտեմ՝ չկա նման մարդ: ասել են: չեմ ընդունում ուղղակի: իռացիոնալությունը իմ ամենալավ աշխատող կողմնա: էդ եմ: կամ: հերիքա:

Հոգ տար քո մասին

երազանք

հեյ,

փոքր ժամանակ շատ էինք իրար հարցնում՝ կուզեի՞ր միլիոնատեր լինեիր, բայց մազերիդ տեղը խառը կանաչի լիներ: էդ ութ տարեկան եսս հեչ չէր մտածում միլիոնների մասին: համոզված էր, որ շատ տգեղա մազերի տեղը խառը կանաչի ունենալը: դե ասում էի՝ չէ, մերսի:

հիմա կուզեի: բայց միլիոն դոլար կամ եվրո կամ ֆունտ ստեռլինգ չեմ ուզում: ուզում եմ անլիմիտ էներգիա ու ժամանակ: ուզում եմ աշխարհի բոլոր մարդկանց (հա, հա, ութ միլիարդ մարդու) հետ խոսել: ուզում եմ բոլորին ճանաչել, բոլորի պատմությունները լսել:

ինձ ասաց՝ միգուցե դու պետք է լինես լսողն ու հասկացողը: ես չհավատացի դրան, ես չընդունեցի էդ, բայց մի օր անց ընդամենը ես տեսա, թե ինչքան մեծ ուժա հասկանալը, երբ քեզ չեն հասկանում: կամ հասկանում են՝ չես նկատում ու չես ընդունում:

ինչքան սիրուն ու բացա էն մարդու հոգին դառնում աչքերիս առաջ, երբ զգումա, որ հասկացա իրեն: երբ լսեցի, երբ իսկապես լսեցի, որ հասկանամ, ոչ թե՝ պատասխանեմ:

հիմար, ոչ ռացիոնալ միտքա՝ լսել ու հասկանալ բոլորին: բայց դե որ երազանքս հիմար չի: սովոր եմ ուղեղիս ֆանտազիաներին ենթարկվել: ինքը երբեք չի դադարում զարմացնելուց: վաղը միգուցե ուզենա, որ Երևանում խցանումներ չլինեն: ինչ աննորմալ բան ասես՝ մտածումա:

լրջանանք:

հասկացված լինելը ընդունված լինելու նախապայմանա: իսկ մարդը դեռ անհիշելի ժամանակներից ուզում էր ընդունված լինել, որպեսզի միայնակ չլինի, ինչ-որ համայնքի, ցեղի մաս կազմի: դե, որ պաշտպանված լինի: էսօր էդ խնդիրը չունենք, մենակ էլ կգոյատևենք, բայց հասկացված լինելու ցանկությունը ու կարիքը դեռ կա, գնալով աճումա: գնալով դժվարանումա: գնալով ահնարա:

եթե մի օր մտածես՝ քեզ ոչ ոք չի հասկանում, գրի՝ ls@hell.am: ես վստահ եմ, որ կլսեմ ու կհասկանամ: առնվազն կփորձեմ ու դու դա կնկատես:

հոգ տար քո մասին

ընդունել

հեյ,

չեմ հիշում՝ երբ, որտեղ, բայց մի տեղ հաստատ գրել եմ Բալզակի «Շագրենի կաշի»-ում կարողանալու ու ցանկանալու՝ ապրեցնող ու սպանող լինելու մասին:

էսօր նկատեցի, որ գրեթե նույնն են իմանալն ու ընդունելը: մի տարբերությամբ միայն՝ միշտ չի, որ իմանալը ապրեցնումա կամ սպանում ու նույն կերպ՝ ընդունելը:

դիցուք՝ արտահայտություն՝ կյանքը անարդարա: միգուցե ճիշտ, միգուցե՝ սխալ, բայց համոզմունքա: սա որպես օրինակ եմ ընտրել, էդքան էլ լավը չի, ինչևէ:

իմանալ, որ կյանքն անարդարա, կախված հոգեկան վիճակից, ջղայնացնումա, կոտրումա, տխրեցնումա, թուլացնումա, կարճ ասած՝ սպանումա:

ընդունել կյանքի անարդար լինելը, ինչքան էլ զարմանալիա, ապրեցնողա: ընդունելը, պարտադիր ա, որ նշեմ, համաձայնելը չի, հավանելը չի, պարզապես խորապես ընկալումնա, որ իրականությունը, որ ապրում ես, և որ ապրումա քո շուրջ, երազածդ չի, պատկերացրածդ չի, իդեալականդ չի:

ու մի հրաշալի, նույնիսկ աննախադեպ առաջարկա ընդունելուց հետո փոխելու ու բարելավելու վրա աշխատելը: այ, էդ պահին կեցցես:

կողքից շատ հեշտ ու պարզ թվացող մի բանա՝ ընդունել, որ երազածդ մանկությունը չես ունեցել, երազանքներիդ համալսարանում չես սովորել, ամենալավ հեծանիվը բակում քոնը չէր, կամ որ ծնողներդ քեզանից հեռու էին (ընտրիր սեփական տրավմադ), բայց դե ամեն բջիջս անգիր գիտի դրա բարդությունը: հաճախ հանձնվել ստիպելու աստիճանի բարդ: ասաց՝ պարտավոր չեմ ընդունել: էդ մի բառը ուժեղացրեց ավելի: պարտավոր չեմ: պարտավոր եմ միայն լինել: կամ:

հոգ տար քո մասին

ուշացած

Հեյ,

եկեք մի պահ մոռանանք, որ արդեն տասնչորս օրա՝ երկու հազար քսանհինգը դարձելա քսանվեց, ու ամփոփենք տարին, դիմավորենք նորը:

ուղղակի դեկտեմբերի վերջին էնքան չկայի թե էմոցիոնալ, թե ֆիզիկապես, թե հոգեպես, որ անցած երեք հարյուր վաթսունհինգ օրվա մասին մտածելու ժամանակ ու էներգիա չգտա: դե ոչինչ: շատ բան չեմ կորցրել, գրեթե անիմաստ տարի էր:

միգուցե շատ կոպիտ ու արժեզրկող հնչեց, բայց դե ամբոդջ տարվա մեջ մի անգամ, էն էլ մի վիքենդով ընդամենը արձակուրդ ունենալը հեչ հաճելի չէր: տան չորս պատին նայելը ու դուրս չուզելը ամենաջերմ հիշողությունները չեն ու ընդհանրապես՝ միջին վիճակագրական տարի էր շատ:

մի շատ լավ ֆիլմ՝ Արջամկան օրը, հրաշալի նկարագրումա անցած տարին: ուղղակի խնդիրն էնա, որ ես իմ մոտեցումը չփոխեցի, որ օրս փոխվեր: արդեն հաջորդ տարվա տասնչորսերորդ օրնա, դեռ գրեթե ոչնչով չի տարբերվում նախորդից: չգիտեմ՝ ում եմ բողոքում, երբ միակ պատասխանատուն ես եմ: ինչևէ:

շատ մեծ հույս ունեմ ու դրա պատասխանատվությունն էլ եմ վերցնում՝ ունենալ այլ տարի: ապրել այլ կյանք: չեմ ասի՝ նոր տարի, նոր ես: էդ ամենամեծ սուտնա: բայց որ տեսանկյուններս կփոխվեն, մոտեցումներս տարբեր կլինեն, պոտենցիալը կա:

ընդհանուր առմամբ, չեմ կարծում, որ մեր նորանալը տարվա սկզբի, ամսվա սկզբի կամ երկուշաբթիի հետ կապ ունի: ոչ մի տեղ գրված չի, որ հունիսի կեսերին ինչ-որ չորեքշաբթի օր չես կարող նորովի ապրել, ինչ-որ դուր չեկած սովորություններին վերջ տալ, բայց դե չգիտեմ, շատ ունիկալ չեմ, որ նոր տարվա սկսելուն զուգահեռ միտքս չորոշի ինչ-որ բան փոխել ու հունվարի մեկին վերաբերվի որպես սովորական մի օր:

եթե անկեղծ լինեմ, ուզում եմ էս տարի ավելի շատ ջուր խմել: ուրիշ ոչինչ չեմ պարտադրում եսիս: նույնն անցած տարի էի արել: գոնե դեկտեմբերի վերջին օրը, երբ էլ փոստ եմ ստանում ֆյուչըրմիով, շատ չեմ հիասթափվում ինձանից:

չեմ ուզում հանձնված մարդու տպավորություն թողնել, էլի կփորձեմ, էլի կհորինեմ, էլի կստեղծեմ, կձգտեմ, բայց դե, որ չստացվի (արդարանալու տեղ եմ թողնում) եկեք չկոտրվեմ էլի, հերիքա:

ու դե, ամեն օր գոնե մի տող կբլոգեմ: էդ մեկը կանեմ:

հոգ տար քո մասին

ես ձեզ պես չեմ

Հեյ,

եթե Լավ էլի-ենց լսում եք, հաստատ լսած կլինեք իրենց՝ «ես ձեզ պես չեմ»-ը:

մտածում եմ՝ կա՞ մարդ, որ լսի էդ երգը ու չմտածի, որ իր մասինա: մեր ներսում բոլորս էլ համոզված ենք, որ տարբեր ենք: ուրիշ ենք: այլ ենք: նման չենք:

ու էս էդքան էլ եսասիրության մասին չի: այլ լինելը չի նշանակում, որ ավելի լավն ենք, ավելի խելացի ենք, ավելի բարի ենք, ավելի դրական ենք:

մենք մեր ներսում գիտենք, որ ոչ մեկին նման չենք: էդ մի կողմից շատ դեստրուկտիվա, հեռվացնողա, չհասկացված լինելու մասինա, մյուս կողմից էլ շատ սիրունացնումա աշխարհը, որտեղ ութ միլիարդ մարդ մեկը մեկից տարբեր են, եզակի են:

դե տեսանկյունների խնդիրա:

վատ օրերին շատ խանգարումա էդ միտքը ինձ ու շատ տխրեցնումա երգը: շատ կոտրումա: բայց դե ներսից մի միտք փրկումա, ասելով՝ դե պարտադիր չի, որ հասկանան, ոչինչ, որ իրենք քո նման չեն, ոչինչ, որ դու իրենց նման չես, որ դու քո աշխարհն ունես, որտեղ մենակ ես: դա ա քեզ բնորոշում: դրանով ես դու՝ դու: գոնե դու կարող ես լինել էն մեկը, որ կհասկանա քեզ ու կլինի քեզ նման:

իրականությունը ընդունելը ամենահեշտերից չի: պարտավոր էլ չի ամենահեշտը լինել: պարտավոր էլ չենք ընդունել իրականությունը: էս պահին բավականա լինել: կամ:

հոգ տար քո մասին

կօֆէ-ի շուրջ

Հեյ,

միայնակ սրճարան գնալը իմ ամենասիրած, բայց ամենավախենալու բաներիցա: անցած տարի մի անգամ փորձեցի ու շատ հաճելի էր ու կարծես թե ոչ մի վատ բան չեղավ, ոչ մեկ չկերավ ինձ:

էս տարի փորձեցի միքիչ ավելի բարդ մարտահրավեր նետել ինձ՝ նստել սրճարանի ներսում ու խմել սուրճ, առանց հեռախոս ու կարգիչ, առանց գիրք:

դե մտա ներս ու վերցրի նուշի կաթով լատեն, վճարեցի ու նստեցի երկու սեղաններից մեկի մոտ: մյուսը ազատ չէր: դեռ մտնելիս նկատել էի մյուս սեղանի մոտ նստած արտասահմանցուն ու մտածել՝ երևի տուրիստա:

սկսեց ներքին կռիվս: Գոգին, որ պատմեցի, զարմացավ, որ դա ներքին կռվի առիթա: ինքը ինձ շատ ավելի շփվող ու առանց ավելորդ կոմպլեքսների մարդ գիտի: մինչդեռ, հա, իմ մեջ մի ամբողջ ճակատամարտա սկսում՝ խոսեցնել անծանոթին, թե ոչ թեմայով:

հաղթեց շփվող ու սանգվինիկ տեսակը: Բյորնը Նորվեգիայից ա: կմնա էստեղ մինչև հունիս: գրեթե ամեն ինչից խոսեցինք՝ երաժշտությունից մինչև կրոն, աշխարհաքաղաքական վիճակներ: որբանոցումա աշխատելու: հետաքրքիրա ինձ շատ: փոխանակվեցինք կոնտակտներով ու իրեն ասեցի, որ կարող է համարել, որ մի ընկեր արդեն ունի Երևանում, ու, իմանալով Անդրանիկին, երկու ընկեր:

մի քանի խորհուրդ տվեցի՝ տուն ոնց գտնի, տաքսի ոնց պատվիրի և այլն:

խոսակցության կեսից պատկերացրի սրճարանը, եթե ես նրան չասեի՝ կներեք, անգլերեն խոսու՞մ եք:

Լուռ էր, ամենքն իր հեռախոսի մեջ մտած կոֆէ էր խմում, հեչ հաճելի չէր, անկապ էր:

Լավ էր, որ հարցրի:

հոգ տար քո մասին